Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie – poradnik praktyczny

Wybór właściwego sprzętu zależy od materiału, który uległ zapłonowi – uniwersalna gaśnica proszkowa poradzi sobie z pożarami ciał stałych, cieczy i gazów, ale do delikatnej elektroniki konieczny jest już dwutlenek węgla. Kluczowe jest zrozumienie, że źle dobrany środek może rozprzestrzenić ogień. Zapraszamy do lektury praktycznego poradnika, który rozwieje wszelkie wątpliwości.

Czym różnią się poszczególne grupy pożarów?

Podstawą skutecznego gaszenia jest rozpoznanie rodzaju płonącego materiału. Wprowadzony w normach podział na pięć głównych grup pozwala błyskawicznie dopasować odpowiedni środek gaśniczy. Znajomość tych klas jest niezbędna na etapie wyboru wyposażenia do domu, biura czy zakładu przemysłowego.

Pożary grupy A obejmują materiały stałe pochodzenia organicznego, które podczas spalania tworzą żarzące się węgle. Do tej kategorii zaliczamy drewno, papier, tkaniny i węgiel. Z kolei grupa B to pożary cieczy łatwopalnych oraz ciał stałych topiących się pod wpływem temperatury, takich jak benzyna, oleje, farby, alkohole czy tworzywa sztuczne.

Oznaczenie C zarezerwowano dla gazów palnych – metanu, propanu, acetylenu czy wodoru. Specyficzną i rzadko spotykaną w domach grupę D stanowią metale lekkie, na przykład magnez, sód, potas czy tytan. Ostatnia z oficjalnie uznawanych klas, grupa F, dedykowana jest tłuszczom spożywczym i olejom roślinnym, głównie w urządzeniach kuchennych.

W przeszłości funkcjonowała również grupa E, oznaczająca pożary urządzeń elektrycznych pod napięciem. Choć formalnie wycofano tę klasę z norm, w praktyce oznaczenie to nadal pojawia się na etykietach. Dziś zamiast symbolu litery znajdziemy na sprzęcie szczegółową informację o dopuszczalnym napięciu i bezpieczeństwie stosowania przy instalacjach elektrycznych.

Jakie są główne typy gaśnic i gdzie je stosować?

Na rynku dominują cztery podstawowe typy urządzeń różniące się środkiem gaśniczym i techniką działania. Każde z nich ma swoje unikalne właściwości, które decydują o skuteczności w konkretnych sytuacjach. Wybór pomiędzy proszkiem, dwutlenkiem węgla a pianą powinien być podyktowany specyfiką chronionego obiektu.

Gaśnice proszkowe

To najpopularniejszy i najbardziej uniwersalny rodzaj sprzętu gaśniczego. Wewnątrz zbiornika znajduje się drobny proszek wyrzucany pod stałym ciśnieniem gazu. W zależności od zastosowanego wypełnienia, wyróżniamy proszek fosforanowy do pożarów grup ABC oraz węglanowy do gaszenia cieczy i gazów (grupy BC). Proszek fosforanowy charakteryzuje się przy tym odpornością na wilgoć i wstrząsy.

Gaśnice te oferują najwyższą skuteczność gaśniczą w stosunku do swoich niewielkich rozmiarów. Małe jednostki o masie 1-2 kg sprawdzają się jako obowiązkowe wyposażenie samochodów osobowych i łodzi. Większe, 4-6 kilogramowe modele to standard w obiektach użyteczności publicznej, biurach i halach magazynowych. Ich wadą jest jednak tworzenie chmury pyłu ograniczającej widoczność i utrudniającej oddychanie, a także ryzyko rozrzucenia płonącego oleju kuchennego.

Gaśnice śniegowe (CO₂)

W tym typie urządzeń środkiem tłumiącym ogień jest skroplony dwutlenek węgla. Po uruchomieniu gwałtownie rozpręża się on i schładza gaszoną powierzchnię do temperatury sięgającej nawet -78°C. W rezultacie tworzy się warstwa suchego lodu, która skutecznie odcina dopływ tlenu do paleniska. Z uwagi na tę skrajnie niską temperaturę, strumienia nigdy nie wolno kierować na ludzi.

Jest to sprzęt niezastąpiony w miejscach nasyconych wrażliwą elektroniką. Dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i, co kluczowe, całkowicie odparowuje, nie pozostawiając żadnych zabrudzeń ani osadów. Z tego powodu gaśnice śniegowe montuje się głównie w serwerowniach, laboratoriach, sklepach z elektroniką oraz w rozdzielniach. Oprócz pożarów urządzeń pod napięciem, radzą sobie także z płonącymi cieczami łatwopalnymi (grupa B).

Gaśnice wodne i wodno-mgłowe

Podstawowym środkiem gaśniczym jest tu woda demineralizowana. Gaśnica wodna mgłowa wykorzystuje specjalną dyszę do rozbicia wody na mikroskopijne kropelki, tworząc mgłę. Dzięki temu proces chłodzenia jest znacznie szybszy, a zużycie wody niższe. Co więcej, para wodna wypiera tlen z otoczenia płomienia. Tego typu urządzenia są w pełni bezpieczne do gaszenia palącej się na człowieku odzieży.

Zaawansowane modele wodno-mgłowe posiadają atest do gaszenia urządzeń pod napięciem do 1000 V z bezpiecznej odległości. Znajdują one zastosowanie tam, gdzie zależy nam na minimalnych zniszczeniach popożarowych – w biurach, muzeach, archiwach i placówkach służby zdrowia. Skuteczność tych gaśnic w tłumieniu ciał stałych jest jednak zdecydowanie niższa niż odpowiedników proszkowych.

Gaśnice pianowe i płynowe

W odróżnieniu od urządzeń czysto wodnych, gaśnice pianowe zawierają dodatek chemicznego koncentratu pianotwórczego. W efekcie powstaje piana, która niczym koc odcina dostęp tlenu, równocześnie zwilżając i schładzając materiał. Są one zdecydowanie łatwiejsze do uprzątnięcia po akcji niż uciążliwy proszek fosforanowy.

To sprzęt szczególnie polecany do kuchni, zarówno domowych, jak i profesjonalnych w restauracjach. Specjalne gaśnice gastronomiczne z oznaczeniem F reagują z płonącym olejem, tworząc na jego powierzchni warstwę mydła, co zapobiega wtórnemu zapłonowi. Większość modeli pianowych pracuje również na pożarach ciał stałych (A) oraz cieczy (B).

Jak dobrać sprzęt do specyfiki obiektu?

Decyzja o zakupie nie powinna opierać się wyłącznie na cenie. Należy przeanalizować potencjalne źródła ognia w danym pomieszczeniu. W domowej kuchni priorytetem będzie zabezpieczenie przed zapaleniem się oleju, dlatego optymalnym wyborem jest gaśnica płynowa klasy F. W garażu, gdzie przechowujemy benzynę, farby i rozpuszczalniki, lepiej sprawdzi się uniwersalny model proszkowy ABC.

Przepisy przeciwpożarowe ściśle regulają ilość środka gaśniczego przypadającą na metraż budynku. W strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi (ZL I, II, III, V) oraz w strefach produkcyjno-magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m², przypada 2 kg proszku (lub 3 dm³ innego środka) na każde 100 m² powierzchni. W pozostałych strefach minimalna jednostka masy przypada na 300 m².

W budynkach z rozległymi ciągami komunikacyjnymi nieocenione są gaśnice przewoźne, zwane agregatami. Wyposażone w 25 kg proszku i zamontowane na wózku, pozwalają na długotrwałą i nieprzerwaną akcję gaśniczą. Spotkamy je przede wszystkim na stacjach paliw, w tartakach i wielkopowierzchniowych halach produkcyjnych.

Co oznaczają symbole na etykiecie?

Każda legalnie dopuszczona w Polsce gaśnica posiada certyfikat wydany przez CNBOP oraz etykietę pełną istotnych kodów. Literowe oznaczenie typu sprzętu mówi nam o jego konstrukcji. GP to gaśnica proszkowa, GS – śniegowa, GW – pianowa, a GWM – wodna mgłowa. Z kolei kryptonim AP lub AS wskazuje na duży agregat przewoźny.

Kolejnym ważnym szczegółem jest typ mechanizmu magazynowania gazu napędowego. Symbol X oznacza stałe ciśnienie wewnątrz zbiornika – w momencie naciśnięcia dźwigni urządzenie jest od razu gotowe do działania. Informuje nas o tym manometr, którego strzałka musi znajdować się w zielonym polu. Gaśnice te są najprostsze w intuicyjnej obsłudze.

Starszy typ Z wymaga zbicia naboju z dwutlenkiem węgla, który dopiero wypełnia zbiornik gazem. Po wstępnym naciśnięciu dźwigni konieczne jest odczekanie kilku sekund, by ciśnienie się ustabilizowało i wyrzuciło cały proszek. Ze względu na tę złożoność, urządzenia typu Z są dziś skutecznie wypierane przez wygodniejsze konstrukcje stałociśnieniowe.

Jak dbać o gaśnicę, by pozostała niezawodna?

Sam fakt posiadania gaśnicy nie gwarantuje jeszcze bezpieczeństwa. Niezawodność w chwili zagrożenia zależy od stanu technicznego urządzenia. Podstawą są regularne przeglądy i konserwacja, które zgodnie z wymogami prawnymi należy przeprowadzać przynajmniej raz w roku. Specjalista weryfikuje wówczas szczelność, stan zaworu i prawidłowość wskazań manometru.

Nawet największa ilość sprzętu na wyposażeniu nie zastąpi praktycznej umiejętności jego użycia – dlatego zaleca się okresowe szkolenia z gaszenia pozorowanych pożarów.

Kontroli wzrokowej może dokonywać sam użytkownik. Wystarczy sprawdzić, czy zawleczka jest na swoim miejscu, a korpus gaśnicy nie nosi śladów wgnieceń lub korozji. W warunkach domowych warto umieścić ją w łatwo dostępnym, lecz nie nasłonecznionym miejscu, z dala od grzejników. Wysoka temperatura otoczenia drastycznie podnosi ciśnienie w zbiorniku, co może doprowadzić do niekontrolowanego zadziałania zaworu bezpieczeństwa.

Raz na pięć lat gaśnice proszkowe przechodzą bardziej szczegółowe badanie techniczne i wymianę ładunku. W przypadku gaśnic śniegowych, gdzie panują ekstremalnie wysokie ciśnienia, te terminy są ściślejsze i określane przez dozór techniczny. Nie należy również zapominać o akcesoriach takich jak koc gaśniczy, który znakomicie sprawdza się przy płonącym ubraniu lub małym ognisku w garnku.